Matura z biologii 2017 – co warto powtórzyć, na co zwrócić szczególną uwagę? Są takie tematy, które pojawiają się w arkuszach niemal co roku. Do grona maturalnych pewniaków śmiało możemy zaliczyć także transport przez błony. Jeżeli przed Wami matura z biologii – sprawdźcie co należy wiedzieć i jak rozwiązywać zadania z tego tematu.
 

Dlaczego transport przez błony jest ważny?

Komórka nieustannie komunikuje się z otoczeniem. W takim układzie dochodzi do nieustannej wymiany informacji, energii i substancji. Prawidłowe funkcjonowanie tych procesów, utrzymanie ich w odpowiedniej równowadze jest podstawą homeostazy.
 

Jakie są rodzaje transportu przez błony?

TRANSPORT BIERNY, czyli:

  • dyfuzja prosta (= dyfuzja bierna, transport bierny beznośnikowy)

Ten rodzaj dyfuzji zachodzi dzięki różnicy stężeń (gradientu) danej substancji po obu stronach błony. Zachodzi zgodnie z gradientem stężeń (przyroda dąży do równowagi) i bez nakładu energii ani białkowych przenośników. W ten sposób transportowane są np O2, CO2, mocznik, woda.

Szczególnym typem dyfuzji prostej jest osmoza. Osmoza to przenikanie rozpuszczalnika (np. wody) przez błony biologiczne z roztworu hipotonicznego (o niższym stężeniu) do hipertonicznego (o stężeniu wyższym). Dlatego też komórka umieszczona w roztworze hipotonicznym zaczyna pęcznieć (napływa do niej woda celem wyrównania stężeń), a komórka umieszczona w roztworze hipertonicznym – oddaje wodę, obkurcza się i w końcu umiera.

Niektóre organizmy muszą aktywnie temu przeciwdziałać: przyjrzyjmy się pantofelkowi, który wyposażony jest w tzw. wodniczki tętniące. Ich pracę możemy zobaczyć poniżej:
 


 

A oto, co dzieje się z pantofelkiem, kiedy wodniczka tętniąca przestaje działać, jak trzeba:
 


 

Woda nieustannie napływa do komórki pierwotniaka, aż w końcu nie mieści się w komórce. I komórka pęka.. W przypadku komórek roślinnych umieszczonych w roztworze hipertonicznym mamy do czynienia ze zjawiskiem plazmolizy: woda wypływa z komórki, następuje obkurczenie odwodnionego protoplastu i odklejenie go od ściany komórkowej. Po umieszczeniu takiej komórki w roztworze hipotonicznym woda napłynie do jej wnętrza i odzyska ona turgor (deplazmoliza).
 


 

Kolejny rodzaj transportu przez błony to:

  • dyfuzja ułatwiona (=wspomagana, transport bierny nośnikowy)

Zachodzi zgodnie z gradientem stężeń, ale wymaga obecności kanałów transbłonowych (białek), które umożliwią przejście cząsteczki przez błonę. W ten sposób transportowana jest np. glukoza, ale także jony

TRANSPORT AKTYWNY (czynny) zachodzi wbrew gradientowi stężeń, wymaga więc dostarczenia energii z ATP, niezbędne są też białkowe przenośniki. W ten sposób transportowane są m.in. jony, np. poprzez pompę sodowo-potasową.

Wyróżnia się 3 rodzaje transportu aktywnego

  • uniport – transport jednej cząsteczki
  • symport – transport dwóch cząsteczek w tym samym kierunku
  • antyport – transport dwóch cząsteczek w przeciwnych kierunkach

TransportProteine

źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Transport_aktywny#/media/File:TransportProteine.png

Krótkie podsumowanie możecie obejrzeć tutaj:
 

 

Wiem, że przygotowanie do matury to nie tylko teoria, ale też zadania. Wybrałam więc i rozwiązałam dla Was kilka zadań związanych z tym tematem, które pojawiły się w arkuszach w ciągu ostatnich lat. Możecie je ściągnąć i zrobić, a potem zajrzeć do wersji z odpowiedziami. Dzięki nim – matura z biologii z pewnością wyda się łatwiejsza!

Zadania maturalne możecie pobrać po zapisaniu się do newslettera Easymatura.pl: MATURA 2017 – BIOLOGIA

X
Aby otrzymać dokument, zapisz się do NEWSLETTERA.

 

Powodzenia! :)


Olga Rodzik
Magister biotechnologii, autorka projektu Pani od biologii. Od 7 lat związana z edukacją i popularyzacją nauki, głównie nauk biologicznych. Prowadzi zajęcia zarówno z przedszkolakami jak i studentami, ale najlepiej pracuje jej się z licealistami. Jest wielką entuzjastką neuroedukacji, której założenia stara się wykorzystywać w swojej pracy.

WP-Backgrounds Lite by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann 1010 Wien